Bún đậu mắm tôm: món ăn dân dã của Hà Thành

Bún đậu mắm tôm thường đến với bạn bằng âm thanh trước: tiếng đậu reo xèo xèo trong chảo mỡ ở một hàng nhỏ nép trong ngõ. Sau đó là mùi mắm tôm, thứ mùi mà nhiều du khách lần đầu thấy khó làm quen. Bài viết giải thích bún đậu mắm tôm là gì, những điều ít ỏi được biết về nguồn gốc của món, và cách ăn.

Bún đậu mắm tôm là gì

Tên món đã kể đủ ba thành phần chính: bún, đậu và mắm tôm.

• Bún. Hàng bún đậu Hà Nội dùng bún lá, sợi nhỏ ép thành từng miếng dẹt, cắt ra cỡ vừa ăn. Theo Sở Du lịch Hà Nội, bún lá được làm ở làng nghề Phú Đô.
• Đậu. Rán đến khi vỏ vàng, phồng rộp mà ruột vẫn mềm. Đậu làng Mơ, nay là khu Mai Động, xưa là lựa chọn quen thuộc. Có người rán nguyên bìa đậu rồi mới cắt, để ruột đậu giữ được độ mềm.
• Mắm tôm. Một bát nhỏ mắm tôm đánh với đường cho đến khi nổi bọt. Nhiều hàng còn chan thêm một thìa mỡ nóng từ chảo rán đậu và thả vài lát ớt tươi.

Tất cả được bày trên chiếc mẹt tre tròn, thường lót lá chuối, cùng một nắm rau thơm và dưa chuột thái lát. Kinh giới là rau ăn kèm quen thuộc, bên cạnh húng Láng, mùi ta và tía tô.

Món ăn có từ đâu

Không ai biết chính xác bún đậu mắm tôm bắt nguồn từ đâu. Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) mô tả đây là món ăn không rõ nguồn gốc, còn báo Tuổi Trẻ gọi đây là món của miền Bắc, về sau lan vào miền Nam.

Điều các bài báo đều nhắc đến là khởi đầu bình dị của món ăn. Một người bán hàng lâu năm kể với VOV rằng xưa kia đây là một trong những bữa ăn rẻ nhất, chủ yếu dành cho người ít tiền. Hồi ấy mẹt bún chỉ có bún, đậu và mắm tôm. Khi đời sống khá lên, các hàng thêm món ăn kèm, và nay bạn có thể gọi thêm chả cốm, thịt luộc, dồi rán, lòng hay nem rán trên cùng một mẹt.

Báo VnExpress mô tả sự kết hợp này như một thế cân bằng: đậu phụ tính mát, dịu, đi cùng mắm tôm đậm mùi và rau kinh giới tính ấm.

Ăn bún đậu mắm tôm thế nào

• Tự pha bát mắm. Nếu mắm tôm được bưng ra nguyên chất, hãy cho đường, vắt chanh hoặc quất, rồi đánh thật mạnh tay cho đến khi nổi bọt. Thêm ớt tùy khẩu vị.
• Chấm từng ít một. Gắp một miếng bún, miếng đậu hoặc lát thịt, chấm vào mắm và ăn cùng vài lá rau. Bún lá ép thành miếng nên khi chấm ít bị rớt mắm hơn bún sợi rời.

Các hàng bún đậu đông nhất vào khoảng giữa trưa, và nhiều người Hà Nội chọn món này cho một bữa trưa nhanh.

Ăn ở đâu

Bún đậu mắm tôm được bán trong các ngõ nhỏ và phố nhỏ khắp Hà Nội, thường chỉ với vài chiếc bàn thấp và ghế nhựa. Loạt bài ẩm thực của Sở Du lịch Hà Nội giới thiệu các ngõ quanh khu Hoàn Kiếm như ngõ Phất Lộc, ngõ Tràng Tiền và ngõ Hàng Khay.

Mẹo nhỏ Nếu mẹt bún đi kèm một rổ quất nhỏ và một hũ đường, đó là để pha mắm. Hãy vắt quất, thêm đường và đánh đều trước khi bắt đầu ăn.

Chúng tôi không xếp hạng những hàng mình chưa tự đánh giá.

Nên biết trước khi gọi

• Hải sản có vỏ. Mắm tôm làm từ tôm. Nếu bạn dị ứng hải sản có vỏ, hãy xin nước mắm hoặc xì dầu thay thế, và hỏi kỹ nhân của nem rán.
• Thịt lợn. Các món ăn kèm phần lớn là thịt lợn, có cả dồi và lòng. Một mẹt cơ bản chỉ có bún và đậu sẽ tránh được những món này, nhưng hãy nói rõ với người bán khi gọi.
• Rau sống. Rau thơm và dưa chuột được ăn sống.