Chùa Trấn Quốc: lịch sử và kinh nghiệm thăm ngôi chùa cổ bên Hồ Tây

Chùa Trấn Quốc nằm trên một đảo nhỏ phía đông Hồ Tây, nối với bờ bằng một lối đi ngắn. Ngọn bảo tháp hoa sen cao vút thu hút nhiều người cầm máy ảnh, nhưng trước hết đây là một ngôi chùa đang hoạt động, với gốc tích mà theo tương truyền đã có từ khoảng mười lăm thế kỷ trước.

Vì sao chùa Trấn Quốc đáng để biết

Tương truyền chùa được dựng vào giữa thế kỷ sáu, dưới thời Lý Nam Đế và nhà nước Vạn Xuân. Ban đầu chùa ở trên đất ven sông Hồng và mang tên Khai Quốc, nghĩa là “mở nước”. Sang thế kỷ mười lăm, vua Lê Thái Tông đổi tên chùa thành An Quốc.

Đầu thế kỷ mười bảy, đất bãi ven sông bị sụt lở, chùa được dời ra đảo Kim Ngư (Cá Vàng) trên Hồ Tây. Hòn đảo vốn đã gắn với triều đình: đây từng là nơi dựng cung điện thời Lý, rồi một cung điện khác thời Trần. Một thời gian, muốn vào chùa chỉ có cách đi thuyền. Sau khi con đê ngăn Hồ Tây với hồ Trúc Bạch được đắp, chính là tuyến đường Thanh Niên ngày nay, dân làng xây thêm các nếp nhà và làm lối đi nối chùa với đê. Cũng trong thế kỷ mười bảy, chùa mang tên Trấn Quốc, nghĩa là “trấn giữ đất nước”.

Chùa còn gắn với lịch sử Phật giáo. Sử cũ nhắc đến thiền sư Khuông Việt ở thế kỷ mười và thiền sư Thảo Đường, người trụ trì chùa vào thế kỷ mười một và lập ra dòng thiền mang tên mình. Thời Pháp thuộc, các học giả của Trường Viễn Đông Bác Cổ đã nghiên cứu kỹ ngôi chùa, và năm 1962 chùa nằm trong số những di tích đầu tiên được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia.

Bạn sẽ thấy gì

• Các nếp chùa chính. Tiền đường, nhà thiêu hương và thượng điện nối với nhau theo hình chữ Công (工), phía sau là gác chuông, hai bên là nhà tổ và nhà bia.
• Hệ thống tượng. Chùa còn giữ khá đầy đủ hệ thống tượng, trong đó có bộ Tam Thế, tượng các vị tổ của chùa và tượng Phật nhập Niết bàn, kiểu tượng hiếm gặp ở các chùa miền Bắc.
• Bia đá. Mười bốn tấm bia đá ghi lại quá trình xây dựng và trùng tu chùa qua nhiều thế kỷ.
• Bảo tháp hoa sen. Xây năm 1998, bảo tháp mười một tầng có các ô cửa vòm nhỏ ở mỗi tầng, mỗi ô đặt một pho tượng Phật A Di Đà. Đây là công trình mới, không thuộc phần chùa cổ.
• Cây bồ đề. Tháng 3 năm 1959, Tổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad tặng chùa một cây bồ đề được nhân giống từ cây bồ đề nơi Đức Phật thành đạo.

Mẹo nhỏ Bảo tháp là nơi nhiều người chụp ảnh nhất, nhưng hãy dành thời gian vào bên trong các nếp chùa. Pho tượng Phật nhập Niết bàn và những tấm bia kể về lịch sử lâu đời của chùa nhiều hơn ngọn tháp mới.

Tham quan sao cho đúng mực

Nhiều người đến chùa để lễ Phật, nhất là vào ngày mồng Một, ngày Rằm và đêm Giao thừa, khi chùa tổ chức lễ. Như ở mọi ngôi chùa Việt Nam, trang phục che vai và đầu gối là lựa chọn phù hợp, nên nói khẽ, và hãy đi vòng phía sau người đang lễ thay vì đi ngang trước mặt họ. Hỏi trước khi chụp ảnh nhà sư hay người đi lễ, và làm theo biển báo, hướng dẫn của nhà chùa.

Nên đi lúc nào

Chùa đón khách và người đi lễ hằng ngày, nhưng chúng tôi chưa tìm thấy giờ mở cửa được công bố chính thức, và các trang du lịch ghi không thống nhất. Đi vào ban ngày, trong một ngày thường, là lựa chọn đơn giản nhất. Những ngày lễ và mùa Tết Nguyên đán nhiều khả năng đông người đi lễ hơn, và đó cũng là một khung cảnh đáng nhớ.

Đường đến chùa

Lối vào chùa từ đường Thanh Niên ở Tây Hồ, con đường chạy giữa Hồ Tây và hồ Trúc Bạch. Đi taxi hoặc xe công nghệ từ khu phố cổ là thuận tiện nhất.

Kết hợp với các điểm gần đó

Đường Thanh Niên với mặt nước hai bên là quãng đi bộ dễ chịu. Từ đây chỉ một quãng ngắn là tới Ba Đình, nơi bạn có thể ghé khu Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, chùa Một Cột và Hoàng thành Thăng Long.