Chùa Một Cột: chuyện ngôi chùa hình hoa sen trên một cột đá

Chùa Một Cột nhỏ đến mức nhìn một lần là thấy hết, nhưng lại mang theo gần nghìn năm câu chuyện của Hà Nội. Một điện gỗ đặt trên một cột đá vươn lên từ hồ nước vuông, khiến cả ngôi chùa trông như bông sen nở trên mặt nước. Chùa nằm ở Ba Đình, cách Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ vài bước chân.

Vì sao chùa Một Cột đáng để biết

Chùa được dựng năm 1049 dưới thời vua Lý Thái Tông, tại kinh đô Thăng Long của nhà Lý. Tên chữ của chùa là Diên Hựu, thường được hiểu là “phúc lành dài lâu”.

Hình dáng khác thường của chùa gắn với một truyền thuyết. Tương truyền nhà vua nằm mộng thấy Phật Bà Quan Âm ngồi trên tòa sen. Khi vua kể lại giấc mộng, một nhà sư khuyên dựng một cột đá, trên đặt điện thờ hình hoa sen như trong mộng, rồi cho các sư tụng kinh cầu phúc. Các tài liệu Việt Nam kể chuyện này theo vài dị bản, nhưng đều gắn ngôi chùa với giấc mộng của nhà vua và lời cầu mong cho đất nước.

Quần thể chùa xưa lớn hơn nhiều so với phần còn lại. Thời vua Lý Nhân Tông, năm 1080, một quả chuông lớn được đúc cho chùa; sang đời Trần, năm 1249, chùa gần như được dựng lại toàn bộ, rồi tiếp tục được sửa sang ở các thế kỷ sau.

Bị phá và dựng lại

Ngôi chùa bạn thăm hôm nay là công trình dựng lại. Tháng 9 năm 1954, khi quân Pháp rút khỏi Hà Nội, chùa bị đánh sập bằng thuốc nổ; theo các bài viết, pho tượng Quan Âm bên trong vẫn còn. Không lâu sau, chính quyền quyết định phục dựng. Việc phục dựng theo kiểu dáng thời Nguyễn, do chuyên gia bảo tồn Nguyễn Bá Lăng nghiên cứu bản vẽ dựa trên một bức ảnh cũ.

Năm 1962, Bộ Văn hóa xếp hạng chùa là di tích lịch sử, nghệ thuật cấp quốc gia. Hình bóng ngôi chùa từ đó xuất hiện trên tem thư, áp phích và nhiều đồ vật quen thuộc, nên nhiều du khách thấy như đã biết chùa từ trước khi đến.

Bạn sẽ thấy gì

• Điện thờ trên cột đá. Hãy để ý cách điện gỗ vuông, mái cong, đặt trên một cột đá duy nhất giữa hồ vuông nhỏ. Một dãy bậc ngắn dẫn lên điện, nơi thờ tượng Quan Âm.
• Hồ nước. Mặt hồ, bao quanh bởi lan can gạch thấp, hoàn thiện hình ảnh bông sen mà người xưa muốn tạo ra.
• Chùa Diên Hựu. Cạnh điện thờ là ngôi chùa có tượng và ban thờ riêng, trong đó có tượng Thập Điện Diêm Vương dọc hai bên tường. Nếu chỉ chụp ảnh cột đá, bạn dễ bỏ lỡ phần này.
• Cây bồ đề. Phía sau chùa có một cây bồ đề. Tấm bia đá dưới gốc ghi rằng cây có nguồn gốc từ cây bồ đề nơi Đức Phật thành đạo, do Tổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh vào tháng 2 năm 1958.

Mẹo nhỏ Nhiều người chỉ dừng ở hồ rồi đi. Hãy vòng ra phía sau chùa để tìm cây bồ đề và đọc tấm bia dưới gốc.

Tham quan sao cho đúng mực

Đây là nơi thờ Phật chứ không chỉ là một công trình để ngắm. Như ở mọi ngôi chùa Việt Nam, trang phục che vai và đầu gối là lựa chọn phù hợp, nên nói khẽ, và lan can quanh hồ không phải chỗ để ngồi hay trèo. Nếu có người đang lễ, hãy đợi họ xong rồi hãy chụp ảnh.

Nên đi lúc nào

Chúng tôi chưa tìm thấy lịch mở cửa hay giá vé được công bố chính thức cho chùa, và các trang du lịch ghi không thống nhất về cả hai. Hãy đi vào ban ngày, tốt nhất là cùng buổi sáng với Lăng, và hỏi lại tại chỗ nếu bạn định đến quá sớm hoặc quá muộn.

Đường đến chùa

Chùa nằm trên phố Chùa Một Cột, Ba Đình, phía tây khu phố cổ. Đi taxi hoặc xe công nghệ từ Hồ Hoàn Kiếm là thuận tiện nhất; nếu đã ở Quảng trường Ba Đình, bạn có thể đi bộ sang.

Kết hợp với các điểm gần đó

Chùa thuộc cùng khu di tích với Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Phủ Chủ tịch và nhà sàn Bác Hồ, nên rất hợp cho một buổi sáng ở Ba Đình. Hoàng thành Thăng Long và Văn Miếu – Quốc Tử Giám cũng đủ gần để ghé vào buổi chiều.