Nhà thờ Lớn Hà Nội: lịch sử và cách tham quan

Nhà thờ Chính tòa Thánh Giuse, người Hà Nội quen gọi là Nhà thờ Lớn, nằm ở cuối phố Nhà Thờ, cách hồ Hoàn Kiếm một quãng đi bộ ngắn về phía tây. Hai tháp chuông vươn lên trên một khoảng sân rộng, và bạn có thể ngắm mặt tiền từ bên ngoài bất cứ lúc nào. Nhưng khi bước qua cửa, bạn đang ở trong một nhà thờ đang hoạt động: nơi đặt tòa Tổng Giáo phận Hà Nội và là nhà thờ giáo xứ có Thánh lễ mỗi ngày.

Đôi nét lịch sử

Nhà thờ được xây dưới thời Giám mục Paul-François Puginier, người coi sóc giáo đoàn Công giáo ở Hà Nội cuối thế kỷ XIX. Theo tài liệu lịch sử của giáo xứ, ông nhận thấy thành phố sẽ trở thành một trung tâm quan trọng và muốn có một ngôi nhà thờ xứng tầm, mang tước hiệu Thánh Giuse.

Trở ngại đầu tiên là tiền. Giáo xứ kể rằng Đức cha đã gây quỹ bằng hai đợt xổ số, được chính quyền Pháp cho phép vào năm 1883 và năm 1886, cùng với tiền dâng cúng của người dân và một nữ ân nhân người Pháp. Giải thưởng xổ số không phải tiền mặt mà là những đồ mỹ nghệ Việt Nam do Đức cha sưu tầm.

Giáo xứ ghi nhận nhà thờ được khánh thành và cử hành Thánh lễ đầu tiên vào đêm Giáng sinh năm 1886. Bạn có thể gặp những mốc khác: chẳng hạn, một bài lịch sử trên cổng thông tin của Hà Nội viết rằng công trình khởi công năm 1884 và khánh thành vào dịp Giáng sinh năm 1887.

Khu đất này còn có một câu chuyện lâu đời hơn nhiều. Cũng theo cổng thông tin trên, nơi đây từng là chùa Báo Thiên và tháp Báo Thiên, được xây dưới thời vua Lý Thánh Tông vào thế kỷ XI. Tháp đổ vào thế kỷ XVI, chùa sau đó cũng thành phế tích, từ rất lâu trước khi nhà thờ được dựng lên.

Như nhiều nhà thờ ở miền Bắc, Nhà thờ Lớn đã trải qua một giai đoạn dài nhiều khó khăn trong thế kỷ XX; Thánh lễ thường kỳ bị gián đoạn nhiều năm và được cử hành trở lại từ năm 1990. Ngày nay, giáo xứ coi nhà thờ là trái tim của Tổng Giáo phận, nơi cầu nguyện của người Công giáo Hà Nội và điểm dừng chân của khách hành hương từ khắp nơi.

Bạn sẽ thấy gì

• Mặt tiền. Nhà thờ mang phong cách Gothic, với hai tháp chuông cao khoảng ba mươi mốt mét. Nhiều người so sánh nhà thờ với Nhà thờ Đức Bà Paris, và VnExpress mô tả nhà thờ được xây theo mẫu đó; còn tài liệu lịch sử của giáo xứ cho biết Đức cha Puginier lấy nhà thờ Kẻ Sở (Sở Kiện) làm mẫu.
• Vật liệu trong nước. Giáo xứ cho biết thợ xây đã dùng những vật liệu sẵn có ở Việt Nam thời đó: gạch đất nung, vôi vữa và giấy bồi.
• Bên trong. Những mái vòm rộng uốn cong phía trên lòng nhà thờ. Quanh cung thánh là các bức màn gỗ chạm trổ tinh xảo, được giáo xứ giới thiệu như một minh chứng cho nghệ thuật chạm gỗ của Việt Nam thời ấy; VnExpress cũng nhắc tới phần gỗ sơn son thếp vàng cùng những bức tranh Thánh bằng kính màu.
• Đồng hồ và chuông. Chiếc đồng hồ, một quả chuông lớn và bốn quả chuông nhỏ được nhập về cho nhà thờ. Giáo xứ mô tả tiếng chuông đã đi vào sinh hoạt hằng ngày của người Hà Nội.

Mẹo nhỏ Muốn chụp trọn mặt tiền, hãy sang phía bên kia khoảng sân thay vì đứng chụp ngay trên bậc thềm. Quanh sân cũng có vài quán cà phê nhìn ra nhà thờ, nếu bạn muốn ngồi lại ngắm.

Tham quan đúng mực

Giáo xứ công bố nội quy tham quan bằng tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Trung. Những điểm chính, gồm thời gian được tham quan, quy định trang phục và chụp ảnh, có trong bảng ở trên. Về tinh thần, nội quy đề nghị những điều mà bất kỳ nhà thờ đang hoạt động nào cũng mong muốn: giữ thinh lặng, để điện thoại ở chế độ im lặng, ăn mặc kín đáo và nhường không gian cho những người đang cầu nguyện hay xưng tội.

Nếu bạn đi theo đoàn có hướng dẫn viên, giáo xứ đề nghị hướng dẫn viên sắp xếp trước chuyến tham quan; điều kiện cụ thể có trong bảng.

Dự Thánh lễ

Khách được chào đón dự Thánh lễ với tư cách người tham dự. Thánh lễ tiếng Việt được cử hành mỗi ngày, và giáo xứ còn có Thánh lễ Chúa nhật bằng tiếng Anh; giờ lễ có trong bảng. Nếu tham dự, hãy đến trước khi lễ bắt đầu, ở lại đến hết nếu có thể và cất máy ảnh đi.

Dịp Giáng sinh có các Thánh lễ đặc biệt, và giáo xứ đăng lịch phụng vụ hằng tuần trên trang web của mình. Hãy xem lịch trước khi sắp xếp ngày đi theo một Thánh lễ cụ thể.

Nên đi lúc nào

Hãy xem giờ tham quan trong bảng trước khi đi và tránh trùng giờ lễ: tham quan và Thánh lễ không đi cùng nhau. Khoảng sân bên ngoài mở cho mọi người, nên kể cả khi cửa đóng lúc bạn đi ngang, mặt tiền vẫn đáng để dừng lại ngắm.

Kết hợp với những điểm khác

Nhà thờ chỉ cách hồ Hoàn Kiếm và khu phố cổ một quãng đi bộ ngắn, nên rất dễ đưa vào lần dạo bộ đầu tiên quanh trung tâm Hà Nội. Có thể kết hợp với một vòng quanh hồ và ghé đền Ngọc Sơn, hoặc đi tiếp về phía tây tới Văn Miếu – Quốc Tử Giám.