Di tích Nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội: lịch sử và cách tham quan

Nhà tù Hỏa Lò nằm giữa trung tâm Hà Nội, chỉ cách Nhà thờ Lớn và hồ Hoàn Kiếm vài con phố. Sau những bức tường ấy, các buồng giam, cùm sắt và khu tưởng niệm kể lại hơn nửa thế kỷ lịch sử của đất nước, từ thời Pháp thuộc tới cuộc chiến tranh với Mỹ. Bài này giới thiệu Di tích Nhà tù Hỏa Lò là gì, nên xem những gì và tham quan sao cho đúng mực.

Vì sao Hỏa Lò đáng để ghé

Thực dân Pháp xây nhà tù vào năm 1896 trên đất làng Phụ Khánh, một làng chuyên làm bếp lò, nồi đất. Nghề ấy đặt tên cho cả vùng đất và sau này là nhà tù: Hỏa Lò nghĩa là cái lò lửa. Nhà cửa, chùa chiền và đình làng phải dời đi hoặc bị phá bỏ để lấy chỗ xây ngục. Người Pháp gọi nơi này là Maison Centrale, và hai chữ MC được in trên áo tù.

Dưới thời Pháp thuộc, Hỏa Lò giam giữ hàng nghìn người Việt yêu nước và cách mạng. Theo tư liệu của di tích, buồng giam chật chội, tối tăm, cơm ăn tồi tệ, bệnh tật triền miên, vậy mà tù nhân vẫn lập tổ chức, dạy nhau học và tìm cách vượt ngục. Trong số những người từng bị giam ở đây có cụ Phan Bội Châu và năm người sau này trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam.

Từ tháng 10/1954, Chính phủ Việt Nam dùng nhà tù để giam người phạm pháp. Từ tháng 8/1964 đến tháng 3/1973, một phần nhà tù được dùng để giam phi công Mỹ bị bắn rơi trên miền Bắc. Họ đặt cho nơi này cái tên giễu cợt “Hà Nội Hilton”. Trong số đó có John McCain, sau này là Thượng nghị sĩ Mỹ, và Douglas “Pete” Peterson, sau này là Đại sứ Mỹ đầu tiên tại Việt Nam.

Năm 1993, phần lớn khu nhà tù được chuyển đổi để phục vụ phát triển đô thị. Phần phía Đông Nam được giữ lại, tu bổ và trở thành di tích lịch sử mà du khách tham quan ngày nay.

Tham quan Nhà tù Hỏa Lò: có gì để xem

• Buồng giam và xà lim (cachot). Khu trưng bày cho thấy cảnh tù nhân bị cùm chân thành từng dãy dài, cùng những xà lim tối dùng để trừng phạt. Di tích cho biết ông Trường Chinh, sau này là lãnh đạo Đảng, từng bị giam ở đây năm 1932.
• Máy chém. Một chiếc máy chém của Pháp từng dùng để hành quyết vẫn được lưu giữ tại di tích.
• Chuyện vượt ngục. Di tích giới thiệu đường cống mà một nhóm tử tù đã dùng để vượt ngục năm 1951.
• Các phòng “Hà Nội Hilton”. Ảnh và hiện vật kể về những năm phi công Mỹ bị giam ở đây. Nội dung do Ban quản lý di tích biên soạn và trình bày theo góc nhìn của di tích về giai đoạn đó.
• Khu tưởng niệm. Đài tưởng niệm các chiến sĩ Việt Nam đã hy sinh trong nhà tù. Đây là nơi duy nhất được thắp hương, đặt hoa.

Mẹo nhỏ Hãy tìm cây bàng trong di tích. Theo trang du lịch quốc gia Việt Nam, tù nhân từng dùng lá và quả bàng làm thuốc, và tạc những đồ vật nhỏ từ cây.

Tham quan cho đúng mực

Hỏa Lò vừa là bảo tàng vừa là nơi tưởng niệm. Di tích tự giới thiệu là nơi để thế hệ trẻ Việt Nam tìm hiểu về những người đã hy sinh vì độc lập của dân tộc. Theo nội quy, khách cần gửi hành lý ở nơi quy định, không hút thuốc và không di chuyển hiện vật. Những điều chính có trong bảng ở đầu bài.

Hãy nói khẽ trong buồng giam và ở khu tưởng niệm, chụp ảnh mà không chắn lối người khác. Một số nội dung nói về tra tấn và hành quyết, nên cha mẹ có thể tìm hiểu nội dung trước khi đưa trẻ nhỏ vào.

Nên đi lúc nào

Di tích mở cửa tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ và Tết, nên là lựa chọn tốt khi nhiều nơi khác đóng cửa. Vào một số tối cuối tuần, di tích còn có tour đêm bán vé riêng, khách đeo tai nghe và đi trong ánh sáng mờ cùng hiệu ứng âm thanh. Chương trình đã thay đổi theo thời gian, vì vậy hãy xem trang web hoặc trang mạng xã hội của di tích để biết lịch hiện tại trước khi lên kế hoạch.

Cách đi tới

Di tích nằm trên phố Hỏa Lò, ở trung tâm thành phố. Theo di tích, từ Nhà thờ Lớn và hồ Hoàn Kiếm có thể đi bộ tới; khoảng cách cụ thể có trong bảng ở trên. Đi taxi hoặc xe công nghệ từ khu phố cổ cũng chỉ mất một quãng ngắn.

Kết hợp với các điểm gần đó

Hỏa Lò rất hợp để ghép với Nhà thờ Lớn, cách đó một quãng đi bộ, và một vòng dạo quanh hồ Hoàn Kiếm, đền Ngọc Sơn. Nếu sau đó bạn đi về phía tây, Văn Miếu – Quốc Tử Giám chỉ cách một chặng taxi ngắn. Gộp lại, bạn có Hà Nội thời Pháp, phố xưa và nhiều thế kỷ hiếu học trong cùng một ngày.